Ιαματικό νερό σε σπρέι: τι περιέχει και τι δείχνουν οι μελέτες

Ένα μπουκάλι που ψεκάζει νερό στο πρόσωπο μοιάζει με το πιο απλό προϊόν περιποίησης που υπάρχει. Πίσω από τη λέξη «ιαματικό» όμως κρύβονται συγκεκριμένη προέλευση, συγκεκριμένη σύσταση και αρκετή έρευνα, η οποία αξίζει να διαβάζεται ψύχραιμα. Παρακάτω θα δείτε τι σημαίνει ο όρος, τι περιέχει ένα τέτοιο νερό, τι έχουν δείξει οι μελέτες και πού σταματούν τα δεδομένα.

Τι σημαίνει «ιαματικό» στην Ελλάδα

Στην ελληνική νομοθεσία ο όρος δεν είναι ελεύθερος. Ο νόμος 3498/2006 για την ανάπτυξη του ιαματικού τουρισμού ορίζει ως ιαματικούς φυσικούς πόρους τα φυσικά νερά (ψυχρά ή θερμά), τους ατμούς, τα φυσικά αέρια ή τους πηλούς που έχουν ιαματικές ιδιότητες, αναγνωρισμένες σύμφωνα με τις διατάξεις του. Ιαματική πηγή είναι η φυσική ανάβλυση ή η άντληση ενός τέτοιου πόρου με τεχνικό έργο, όπως γεώτρηση ή φρέαρ. Η αναγνώριση γίνεται με υπουργική απόφαση, ύστερα από γνώμη ειδικής επιτροπής προστασίας των ιαματικών φυσικών πόρων.

Με απλά λόγια, το νερό μιας πηγής δεν χαρακτηρίζεται ιαματικό επειδή έτσι το ονομάζει κάποιος, αλλά επειδή έχει περάσει από διαδικασία αναγνώρισης. Τα σπρέι που κυκλοφορούν στα φαρμακεία προέρχονται κυρίως από πηγές του εξωτερικού και ακολουθούν τους κανόνες της χώρας προέλευσής τους.

Τι περιέχει ένα ιαματικό νερό

Σύμφωνα με ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που δημοσιεύτηκε το 2020 στο Journal of Clinical Medicine, τα ιαματικά νερά είναι φυσικά νερά πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία, τα οποία ταξινομούνται με βάση τη θερμοκρασία, το σταθερό υπόλειμμα και τη χημική τους σύσταση. Η σύσταση αλλάζει από πηγή σε πηγή, και αυτός είναι ο λόγος που δύο σπρέι δεν είναι ίδια μεταξύ τους.

Η ίδια ανασκόπηση περιγράφει τα στοιχεία που έχουν μελετηθεί περισσότερο και τη δράση που τους αποδίδεται:

• Θείο: έχει συνδεθεί με αναστολή του πολλαπλασιασμού των Τ λεμφοκυττάρων και της παραγωγής κυτταροκινών.
• Σελήνιο: έχει συνδεθεί με περιορισμό της φλεγμονώδους απόκρισης των κυττάρων Langerhans.
• Πυρίτιο και όξινο ανθρακικό ασβέστιο: έχουν συνδεθεί με μικρότερη απελευθέρωση ισταμίνης από τα μαστοκύτταρα.
• Μαγνήσιο και ψευδάργυρος: έχουν συνδεθεί με την ενίσχυση του δερματικού φραγμού.
• Μαγγάνιο: έχει περιγραφεί βακτηριοκτόνος δράση απέναντι στον χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο.

Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι μοριακοί μηχανισμοί είναι σύνθετοι και ότι η αποτελεσματικότητα στην καθημερινή κλινική πράξη αξιολογείται δύσκολα.

Λουτροθεραπεία και σπρέι δεν είναι το ίδιο πράγμα

Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας αφορά τη λουτροθεραπεία, δηλαδή, όπως την ορίζει το DermNet, τη θεραπεία παθήσεων με λουτρά σε θερμά μεταλλικά νερά. Εκεί ο ασθενής βυθίζεται στο νερό επί ημέρες ή εβδομάδες, συχνά σε συνδυασμό με φωτοθεραπεία ή πηλό. Το DermNet αναφέρει ότι οι κυριότερες ενδείξεις που έχουν μελετηθεί είναι η χρόνια ψωρίαση κατά πλάκας και η ατοπική δερματίτιδα, και ότι δεν υπάρχει τυποποιημένο πρωτόκολλο.

Ένα σπρέι προσώπου είναι κάτι πολύ πιο ήπιο και ανήκει στην καθημερινή περιποίηση, όχι στη θεραπεία. Τα συμπεράσματα από τα λουτρά δεν μεταφέρονται αυτόματα σε ένα προϊόν που ψεκάζεται για λίγα δευτερόλεπτα.

Τι δείχνουν οι μελέτες για το νερό σε σπρέι

Η ανασκόπηση του 2020 περιγράφει δύο νερά που κυκλοφορούν και σε συσκευασία ψεκασμού. Το νερό της Avène χαρακτηρίζεται χαμηλής περιεκτικότητας σε μεταλλικά στοιχεία, με ασβέστιο, μαγνήσιο, όξινα ανθρακικά και πυριτικά. Σε συγκριτική κλινική μελέτη με 210 ασθενείς με ατοπική δερματίτιδα, η ομάδα που χρησιμοποίησε μαλακτικό μαζί με το σπρέι κατέγραψε μείωση 63% στην ένταση των υποκειμενικών συμπτωμάτων του δείκτη SCORAD. Το νερό της La Roche-Posay περιγράφεται ως πλούσιο σε σελήνιο, με όξινα ανθρακικά, ασβέστιο, πυριτικά, μαγνήσιο και στρόντιο.

Αξίζει να προσέξετε ότι στη μελέτη αυτή το σπρέι δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο του αλλά μαζί με μαλακτικό, και ότι οι συμμετέχοντες παρακολουθούνταν από γιατρό. Όσοι αναζητούν ιαματικό νερό σε φαρμακείο θα βρουν συνήθως σπρέι σε περισσότερα από ένα μεγέθη, από μικρές συσκευασίες τσάντας μέχρι μεγάλες για το σπίτι, καθώς και ενυδατικά mist που ανήκουν στην ίδια οικογένεια προϊόντων.

Τα όρια των δεδομένων

Και οι δύο πηγές είναι σαφείς για το τι δεν γνωρίζουμε ακόμη. Το DermNet επισημαίνει ότι τα μικρά δείγματα και η έλλειψη τυφλών τυχαιοποιημένων μελετών δεν επιτρέπουν οριστικά συμπεράσματα, και ότι δεν αποκλείεται επίδραση placebo. Η ανασκόπηση του 2020 καταγράφει ότι τα οφέλη είναι συχνά παροδικά, με πολλούς ασθενείς να επιστρέφουν στην αρχική κατάσταση μέσα σε τρεις μήνες, και ότι οι μελέτες διαφέρουν πολύ μεταξύ τους ως προς τη βαρύτητα της πάθησης και το πρωτόκολλο. Γι’ αυτό οι συγγραφείς αντιμετωπίζουν το ιαματικό νερό ως συμπληρωματική επιλογή και όχι ως κύρια θεραπεία.

Για τα λουτρά το DermNet αναφέρει και πιθανές ανεπιθύμητες αντιδράσεις, όπως ερεθισμό και κνησμό. Αν έχετε διαγνωσμένη δερματική πάθηση, το σπρέι δεν αντικαθιστά την αγωγή που σας έχει δώσει ο δερματολόγος.

Τι να κοιτάξετε πριν διαλέξετε

• Την πηγή προέλευσης. Κάθε νερό έχει διαφορετική σύσταση, άρα και διαφορετικό προφίλ.
• Τη λίστα συστατικών. Ένα καθαρό ιαματικό νερό διαφέρει από ένα mist που περιέχει και άλλα συστατικά, όπως ενυδατικούς ή αντιοξειδωτικούς παράγοντες.
• Το μέγεθος. Η μικρή συσκευασία εξυπηρετεί τη μετακίνηση, η μεγάλη τη χρήση στο σπίτι.
• Τις δικές σας ανάγκες. Αν το δέρμα σας αντιδρά εύκολα, ρωτήστε τον φαρμακοποιό ή τον δερματολόγο σας πριν προσθέσετε νέο προϊόν στη ρουτίνα σας.

Το ιαματικό νερό σε σπρέι είναι ένα ήπιο προϊόν με ενδιαφέρουσα επιστημονική βάση, αλλά με τεκμηρίωση που έχει ακόμη κενά. Αν το δείτε ως συμπλήρωμα της καθημερινής περιποίησης και όχι ως λύση για κάθε πρόβλημα του δέρματος, θα έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες από αυτό.

Πηγές

• Journal of Clinical Medicine (Cacciapuoti και συν., 2020), The Role of Thermal Water in Chronic Skin Diseases Management: A Review of the Literature. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7563194/
• DermNet, Balneotherapy. https://dermnetnz.org/topics/balneotherapy
• Ελληνική Δημοκρατία, Νόμος 3498/2006, Ανάπτυξη ιαματικού τουρισμού και λοιπές διατάξεις. https://new.geologist.gr/wp-content/uploads/2026/02/N3498_06.pdf