Κορνίζα 50χ70: τζάμι, πασπαρτού και προστασία της εικόνας

Μια αφίσα που φέρατε από ένα ταξίδι, ένα παζλ που χρειάστηκε εβδομάδες για να ολοκληρωθεί ή μια μεγάλη τύπωση οικογενειακής φωτογραφίας αξίζουν ένα πλαίσιο που θα τα κρατήσει όμορφα για χρόνια. Στο μέγεθος 50χ70 εκατοστά η επιλογή της κορνίζας δεν είναι μόνο θέμα χρώματος και προφίλ. Το τζάμι, το πασπαρτού, η πλάτη και το σημείο όπου θα κρεμαστεί καθορίζουν πόσο καλά θα αντέξει η εικόνα στον χρόνο. Παρακάτω συγκεντρώνουμε όσα προτείνουν οργανισμοί που ασχολούνται με τη συντήρηση έργων σε χαρτί, μεταφρασμένα σε απλές επιλογές για το σπίτι.

Γιατί το μέγεθος 50χ70 θέλει περισσότερη σκέψη

Όσο μεγαλώνει η επιφάνεια, τόσο μεγαλώνουν και τα ζητήματα: το βάρος του τζαμιού, ο κίνδυνος να σπάσει στη μεταφορά, οι αντανακλάσεις σε ένα φωτεινό σαλόνι και η πιθανότητα το χαρτί να κυρτώσει και να ακουμπήσει στο τζάμι. Σε μια μικρή κορνίζα γραφείου αυτά σχεδόν δεν φαίνονται. Σε μια κορνίζα τοίχου που καλύπτει μισό τετραγωνικό μέτρο γίνονται ορατά από την πρώτη μέρα.

Γι’ αυτό αποφασίστε από πριν τρία πράγματα: το τζάμι, το πασπαρτού και τη θέση στον τοίχο. Το χρώμα και το πάχος του ξύλου είναι θέμα γούστου.

Γυαλί ή ακρυλικό τζάμι;

Ο αμερικανικός οργανισμός συντήρησης NEDCC (Northeast Document Conservation Center) συνοψίζει τη διαφορά απλά: το γυαλί είναι βαρύτερο και φθηνότερο, αλλά μπορεί να σπάσει κατά τη μεταφορά, ενώ το ακρυλικό είναι ελαφρύτερο και διατίθεται σε μεγαλύτερες διαστάσεις, αλλά γρατζουνίζεται εύκολα. Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ προσθέτει ότι το ακρυλικό είναι ασφαλέστερο στον χειρισμό, ενώ σε μεγάλες κορνίζες μπορεί να κάμπτεται ελαφρά. Το γυαλί είναι πιο άκαμπτο, αλλά και πιο εύθραυστο.

• Γυαλί: σταθερή, επίπεδη επιφάνεια που δεν γρατζουνίζεται εύκολα. Ταιριάζει σε κορνίζες που θα μείνουν στην ίδια θέση για καιρό.
• Ακρυλικό ή plexiglass: ελαφρύτερο και χωρίς κίνδυνο θραυσμάτων, πρακτικό για παιδικά δωμάτια, διαδρόμους ή κορνίζες που αλλάζουν συχνά θέση. Θέλει απαλό πανί στον καθαρισμό.
• Ματ τζάμι: μειώνει τις αντανακλάσεις σε χώρους με πολύ φως, κάτι που μετράει σε μεγάλες επιφάνειες.

Μια λεπτομέρεια που συχνά ξεχνιέται: σύμφωνα με το NEDCC, το συνηθισμένο ακρυλικό έχει στατικό φορτίο και δεν πρέπει να ακουμπά ποτέ σε έργα με παστέλ ή κάρβουνο, γιατί τραβά τη σκόνη του χρώματος. Για τέτοια σχέδια χρειάζεται αντιστατικό ακρυλικό ή απόσταση από την επιφάνεια του έργου.

Αν ψάχνετε κορνίζα 50χ70, θα δείτε ότι τα ξύλινα μοντέλα δίνονται συνήθως με επιλογή ανάμεσα σε ματ τζάμι, ακρυλικό άθραυστο (plexiglass) και κρύσταλλο ματ, ενώ πολλά έρχονται και με πασπαρτού. Διαλέξτε πρώτα το τζάμι με βάση τον χώρο και μετά το χρώμα του ξύλου.

Το UV φίλτρο βοηθά, αλλά δεν τα λύνει όλα

Κατά το NEDCC, το κοινό γυαλί και το απλό ακρυλικό δεν σταματούν την υπεριώδη ακτινοβολία. Για έργα που έχουν αξία, ο οργανισμός προτείνει τζάμι με φίλτρο UV τουλάχιστον 99%. Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου όμως ξεκαθαρίζει ότι ακόμα και έτσι η προστασία είναι μερική: το φίλτρο αφαιρεί το πιο επιβλαβές κομμάτι του ηλιακού φωτός, αλλά όλο το φως φθείρει το χαρτί, όχι μόνο το υπεριώδες.

Για τον ίδιο λόγο η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου δεν προτείνει μόνιμη έκθεση για πολύτιμα έργα σε χαρτί και σημειώνει ότι μια καλή λύση είναι να κορνιζάρετε ένα αντίγραφο και να φυλάξετε το πρωτότυπο. Για μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία, αυτό σημαίνει μια καλή ψηφιακή τύπωση στον τοίχο και το αυθεντικό σε ασφαλές σημείο.

Πασπαρτού: περισσότερο από διακοσμητικό

Το πασπαρτού δίνει «αέρα» γύρω από την εικόνα, όμως έχει και πρακτικό ρόλο. Το NEDCC εξηγεί ότι δημιουργεί απόσταση ανάμεσα στο έργο και στο τζάμι, ώστε το χαρτί να μην κολλήσει ή να μην φθαρεί από την επαφή. Για χαρτόνι πασπαρτού και πλάτη προτείνει βαμβακερό χαρτόνι (100% rag) και αποφυγή υλικών με λιγνίνη, ενώ για ευαίσθητες φωτογραφίες προτιμά χαρτόνια χωρίς ρυθμιστικό ανθρακικό ασβέστιο.

Δύο πρακτικά σημεία πριν παραγγείλετε:

• Με πασπαρτού, η εικόνα που χωρά είναι μικρότερη από τις εξωτερικές διαστάσεις της κορνίζας. Ελέγξτε το εσωτερικό «παράθυρο» πριν τυπώσετε.
• Αν η εικόνα έχει ακριβώς το μέγεθος 50χ70, το πασπαρτού δεν χωρά. Τότε μπορούν να χρησιμοποιηθούν λεπτά αποστατικά (spacers) στις άκρες. Το Καναδικό Ινστιτούτο Συντήρησης (CCI) σημειώνει ότι ταιριάζουν μόνο σε επίπεδα, σταθερά έργα.

Αν η φωτογραφία σας είναι μικρότερη και δεν θέλετε πολύ φαρδύ περιθώριο, μια κορνίζα 30χ40 με ή χωρίς πασπαρτού ίσως ταιριάζει καλύτερα στις αναλογίες της.

Πλάτη, σφράγισμα και οι κορνίζες με κλιπ

Το CCI συμβουλεύει να αποφεύγονται οι κορνίζες όπου το έργο απλώς πιέζεται ανάμεσα σε τζάμι και χαρτόνι με κλιπ, γιατί προσφέρουν ελάχιστη προστασία από τη σκόνη και τους ρύπους του αέρα. Για την πλάτη προτείνει χαρτόνι χωρίς οξέα ή πλαστικά φύλλα και αποθαρρύνει τη σκληρή ινοσανίδα (masonite), το κυματοειδές χαρτόνι και το ξύλο, γιατί περιέχουν οξέα και ρητίνες που με τα χρόνια μπορεί να περάσουν στο έργο. Η πλάτη καλό είναι να σφραγίζεται περιμετρικά με ταινία, ώστε να μην μπαίνει σκόνη.

Το ίδιο ινστιτούτο αναφέρει ότι το πάσο της κορνίζας πρέπει να χωρά άνετα πασπαρτού, πλάτη και τζάμι, περίπου 2 εκατοστά συνολικά, και ότι τα φωτιστικά δεν πρέπει να στερεώνονται πάνω στην κορνίζα, γιατί δημιουργούν θερμά σημεία και επιταχύνουν το ξεθώριασμα.

Πού να κρεμάσετε μια μεγάλη κορνίζα

Το NEDCC προτείνει ήπιο φωτισμό, αποφυγή του άμεσου ηλιακού φωτός και των εξωτερικών τοίχων, καθώς και σταθερή θερμοκρασία και υγρασία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει:

• έναν εσωτερικό τοίχο, όχι απέναντι από μεγάλο παράθυρο με νότιο προσανατολισμό,
• απόσταση από καλοριφέρ, τζάκι και κλιματιστικό,
• έλεγχο του τοίχου για υγρασία πριν τρυπήσετε,
• εναλλαγή εικόνων: ο οργανισμός σημειώνει ότι κανένα έργο σε χαρτί δεν πρέπει να μένει σε μόνιμη έκθεση, οπότε η αλλαγή αφίσας ή φωτογραφίας κάθε λίγους μήνες ωφελεί και την εικόνα και τη διακόσμηση.

Μια σύντομη λίστα πριν την αγορά

• Μετρήστε την εικόνα και αποφασίστε αν θα μπει πασπαρτού.
• Διαλέξτε τζάμι: γυαλί για σταθερή θέση, ακρυλικό για ασφάλεια και μικρότερο βάρος, ματ για χώρους με αντανακλάσεις.
• Για αυθεντικά έργα, ζητήστε UV φίλτρο ή κορνιζάρετε αντίγραφο.
• Αποφύγετε κορνίζες με κλιπ και πλάτες από απλό χαρτόνι ή ξύλο για οτιδήποτε πολύτιμο.
• Κρεμάστε σε εσωτερικό τοίχο, μακριά από ήλιο και πηγές θερμότητας.

Μια κορνίζα 50χ70 είναι συχνά το κεντρικό στοιχείο ενός δωματίου. Με λίγη προσοχή στο τζάμι, στο πασπαρτού και στη θέση της, η εικόνα θα δείχνει ζωντανή για χρόνια.

Πηγές

• NEDCC, 4.10 Matting and Framing for Works on Paper and Photographs. https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.10-matting-and-framing-for-works-on-paper-and-photographs
• Canadian Conservation Institute, Framing Works of Art on Paper (CCI Notes 11/9). https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation-publications/canadian-conservation-institute-notes/framing-works-art-paper.html
• Library of Congress, Paper FAQ (Preservation). https://www.loc.gov/preservation/about/faqs/paper.html
• Library of Congress, Will UV-filtering acrylic or glass protect my framed paper item from yellowing or fading? https://ask.loc.gov/preservation/faq/337511

Σχετικοί οδηγοί

Καθαρισμός βεράντας πριν τον χειμώνα: γλάστρες και σιφόνιαΜε τα πρώτα πρωτοβρόχια και τα φύλλα που αρχίζουν να πέφτουν, η βεράντα θέλει διαφορετική φροντίδα...Ετικέτα καναπέ: τι σημαίνουν οι κωδικοί W, S, WS και XΟ καναπές είναι ίσως το έπιπλο που δουλεύει περισσότερο σε ένα σπίτι. Κάθεστε, τρώτε, παίζουν τα...Candy bar γάμου: σχεδιασμός, ασφάλεια και στήσιμοΗ γλυκιά γωνιά της δεξίωσης έχει πάψει να είναι μια πιατέλα με κουφέτα σε μια άκρη...