Καρκίνος προστάτη: κίνδυνος, υγεία και επιλογή θεραπείας

Όταν ένας άνδρας ακούει τη διάγνωση «καρκίνος προστάτη», η πρώτη ερώτηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: ποια θεραπεία χρειάζομαι; Η απάντηση δεν είναι μία για όλους. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες της European Association of Urology (EAU) δείχνουν ότι η απόφαση στηρίζεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων: πόσο επιθετική φαίνεται η νόσος, σε ποιο στάδιο βρίσκεται, πόσα χρόνια ζωής αναμένονται και ποια είναι η γενική κατάσταση της υγείας του ασθενούς. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε με απλά λόγια πώς συνδέονται αυτά τα κομμάτια, χωρίς υποσχέσεις αποτελέσματος.

Πόσο συχνός είναι και ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Σύμφωνα με το NHS, ο καρκίνος προστάτη είναι ο συχνότερα διαγιγνωσκόμενος καρκίνος στην Αγγλία. Περίπου 1 στους 8 άνδρες θα τον αναπτύξει κάποια στιγμή στη ζωή του, ποσοστό που φτάνει περίπου το 1 στους 4 στους μαύρους άνδρες. Ο κίνδυνος είναι αυξημένος όταν:

• η ηλικία είναι 50 ετών και άνω
• πρόκειται για μαύρο άνδρα 45 ετών και άνω
• ο πατέρας ή ένας αδελφός έχει νοσήσει από καρκίνο προστάτη
• υπάρχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών

Η EAU σημειώνει ότι πρόκειται για νόσο των μεγαλύτερων ανδρών, με διάμεση ηλικία διάγνωσης τα 68 έτη, και ότι η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αυξήσει τις ετήσιες διαγνώσεις σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Από τα συμπτώματα στη διάγνωση

Οι περισσότεροι άνδρες με πρώιμο καρκίνο προστάτη δεν έχουν συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται, το NHS αναφέρει συχνότερη ανάγκη για ούρηση, δυσκολία στην έναρξη ή στη διακοπή της ούρησης, αδύναμη ροή, αίσθημα ατελούς κένωσης, αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα και επίμονο πόνο στην πλάτη, στα ισχία ή στη λεκάνη. Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο, αλλά πρέπει πάντα να συζητούνται με γιατρό. Για όποιον θέλει να καταλάβει καλύτερα τα συμπτώματα προστάτη στον άντρα, αξίζει να θυμάται ότι τα προβλήματα ούρησης συχνά οφείλονται σε καλοήθη υπερπλασία.

Η διάκριση δεν γίνεται από τα συμπτώματα. Το NHS τονίζει ότι η εξέταση PSA δεν είναι τέλεια και δεν διαγιγνώσκει μόνη της τον καρκίνο, αλλά βοηθά την ιατρική ομάδα να αποφασίσει αν χρειάζονται περαιτέρω εξετάσεις, όπως δακτυλική εξέταση, μαγνητική τομογραφία και βιοψία προστάτη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχει εθνικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου, οπότε η συζήτηση για το PSA γίνεται εξατομικευμένα.

Ο κίνδυνος της νόσου: χαμηλός, ενδιάμεσος, υψηλός

Τα αποτελέσματα του PSA, της απεικόνισης και της βιοψίας κατατάσσουν τον όγκο σε κατηγορίες κινδύνου. Αυτή η κατάταξη έχει πρακτική σημασία. Κατά την EAU, η ενεργητική θεραπεία ωφελεί κυρίως ασθενείς με καρκίνο ενδιάμεσου ή υψηλού κινδύνου και με τη μεγαλύτερη αναμενόμενη επιβίωση. Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται κάθε διάγνωση την ίδια ένταση παρέμβασης, και η απόφαση ζυγίζει το πιθανό όφελος απέναντι στις παρενέργειες.

Προσδόκιμο ζωής και γενική υγεία

Ένα σημείο που συχνά ξαφνιάζει τους ασθενείς είναι ότι η ηλικία από μόνη της δεν αρκεί. Οι οδηγίες της EAU αναφέρουν ότι στην εντοπισμένη νόσο θεωρείται απαραίτητο προσδόκιμο ζωής άνω των δέκα ετών για να υπάρξει όφελος από τοπική θεραπεία, ενώ η βελτίωση στην ειδική για τον καρκίνο επιβίωση μπορεί να αργήσει να φανεί.

Επειδή η υγεία διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο, η εκτίμηση πρέπει να είναι εξατομικευμένη. Η ταχύτητα βάδισης είναι ένας απλός προγνωστικός δείκτης: σε άνδρες 75 ετών η δεκαετής επιβίωση κυμαινόταν από 19% σε ταχύτητα κάτω από 0,4 m/s έως 87% σε 1,4 m/s και άνω. Για άνδρες άνω των 70 ετών προτείνεται συστηματική αξιολόγηση με το εργαλείο Geriatric 8 (G8), που ξεχωρίζει τους ευάλωτους από όσους είναι σε καλή φυσική κατάσταση. Οι υγιείς ασθενείς με βαθμολογία G8 πάνω από 14 θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια θεραπεία με τους νεότερους.

Οι βασικές κατηγορίες θεραπείας

Οι οδηγίες περιγράφουν διάφορες θεραπευτικές επιλογές, που ταιριάζουν σε διαφορετικά στάδια:

• Ενεργός επιτήρηση: τακτική παρακολούθηση αντί για άμεση παρέμβαση, συνήθως σε νόσο χαμηλότερου κινδύνου.
• Ριζική προστατεκτομή: χειρουργική αφαίρεση του προστάτη. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη, το όφελος ως προς τον θάνατο από τη νόσο ήταν μεγαλύτερο σε άνδρες κάτω των 65 ετών, όμως η επέμβαση συνδέθηκε με μειωμένο κίνδυνο μεταστάσεων και ορμονοθεραπείας και σε μεγαλύτερους άνδρες.
• Εξωτερική ακτινοθεραπεία: κατά την EAU δείχνει παρόμοιο έλεγχο της νόσου ανεξάρτητα από την ηλικία, με κατάλληλη δόση και σύγχρονες τεχνικές.
• Ορμονοθεραπεία (στέρηση ανδρογόνων): χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένα σενάρια, κυρίως σε πιο προχωρημένη νόσο.

Στην Ελλάδα, εξειδικευμένα ουρολογικά κέντρα παρουσιάζουν και σύγχρονες τεχνικές. Για παράδειγμα, η σελίδα για προστάτη και θεραπεία του Δρ. Κυριάκου περιγράφει τη ρομποτική προστατεκτομή da Vinci και την εστιακή θεραπεία με το σύστημα Focal One, μαζί με τη διαγνωστική διαδρομή μέσω PSA, δακτυλικής εξέτασης, πολυπαραμετρικής μαγνητικής και βιοψίας.

Ο κίνδυνος της υποθεραπείας στους μεγαλύτερους

Η EAU επισημαίνει και την αντίθετη πλευρά: οι μεγαλύτεροι άνδρες έχουν υψηλότερη συχνότητα της νόσου και μπορεί να υποθεραπεύονται. Το 71% των θανάτων από καρκίνο προστάτη αφορά άνδρες άνω των 75 ετών. Στις ΗΠΑ μόνο το 41% των ασθενών άνω των 75 με νόσο ενδιάμεσου ή υψηλού κινδύνου έλαβε θεραπεία με στόχο την ίαση, έναντι 88% στην ηλικία 65-74. Γι’ αυτό η απόφαση πρέπει να βασίζεται στην πραγματική κατάσταση της υγείας και όχι μόνο στον αριθμό των ετών.

Συζήτηση με τον γιατρό

Η επιλογή θεραπείας στον καρκίνο προστάτη είναι κοινή απόφαση ασθενούς και ιατρικής ομάδας. Ο κίνδυνος της νόσου, το προσδόκιμο ζωής, η γενική υγεία και οι προσωπικές προτεραιότητες μπαίνουν όλα στη ζυγαριά. Αν έχετε συμπτώματα ή αυξημένο κίνδυνο, μιλήστε με τον γιατρό σας για τις εξετάσεις που σας ταιριάζουν, και σε οξέα ή σοβαρά συμπτώματα αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.

Πηγές

• NHS, Prostate cancer – thamesvalleycanceralliance.nhs.uk. https://thamesvalleycanceralliance.nhs.uk/our-work/patients-and-public/public-engagement/prostate-cancer/
• EAU (European Association of Urology), Treatment – EAU Guidelines on Prostate Cancer – Uroweb. https://uroweb.org/guidelines/prostate%E2%80%90cancer/chapter/treatment

Σχετικοί οδηγοί

Αδένωμα υπόφυσης: όταν η όραση και οι ορμόνες δίνουν σήμαΗ υπόφυση είναι ένας μικρός αδένας στη βάση του εγκεφάλου, πίσω από τη ρίζα της μύτης,...Πόνος στο μαστό: οι τρεις τύποι και πότε χρειάζεται έλεγχοΟ πόνος στο μαστό είναι από τους πιο συχνούς λόγους για τους οποίους μια γυναίκα κλείνει...Πολύποδες εντέρου: ποιοι κινδυνεύουν και πώς γίνεται ο έλεγχοςΟι πολύποδες του παχέος εντέρου είναι μικρές αναπτύξεις στο εσωτερικό τοίχωμα του εντέρου ή του ορθού....