Παρενέργειες της ορμονοθεραπείας στον προστάτη και τι βοηθά

Η ορμονοθεραπεία, γνωστή και ως ανδρογονική αποστέρηση (ADT), μειώνει την τεστοστερόνη στον οργανισμό, γιατί η ορμόνη αυτή μπορεί να τροφοδοτεί την ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη. Η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει από λίγους μήνες έως αρκετά χρόνια, και όσο πιο πολύ διαρκεί, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εμφανιστούν παρενέργειες. Το καλό είναι ότι για τις περισσότερες υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης, και αρκετοί περνούν από απλές αλλαγές στην καθημερινότητα.

Το άρθρο αυτό δεν εξετάζει αν και πότε χρειάζεται ορμονοθεραπεία. Εστιάζει σε ό,τι αλλάζει στο σώμα κατά τη διάρκειά της και σε όσα βοηθούν να κυλά η ζωή όσο πιο ομαλά γίνεται.

Γιατί εμφανίζονται οι παρενέργειες

Η τεστοστερόνη δεν επηρεάζει μόνο τον προστάτη. Συμμετέχει στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας και της μυϊκής μάζας, στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος, στη διάθεση και στη σεξουαλική λειτουργία. Όταν τα επίπεδά της πέφτουν, αυτές οι λειτουργίες αλλάζουν. Οι συχνότερες παρενέργειες είναι οι εξάψεις, η κόπωση, η αύξηση βάρους, η απώλεια μυών, η αραίωση των οστών, η μείωση της libido και η στυτική δυσλειτουργία, οι αλλαγές στη διάθεση, η δυσκολία συγκέντρωσης, η αναιμία, η αύξηση της χοληστερόλης και η ευαισθησία ή διόγκωση του μαστικού ιστού.

Εξάψεις και εφιδρώσεις

Οι εξάψεις εμφανίζονται επειδή η έλλειψη τεστοστερόνης επηρεάζει το σημείο του εγκεφάλου που ρυθμίζει τη θερμοκρασία. Σε πολλούς άνδρες υποχωρούν ή εξαφανίζονται με τον καιρό. Όταν επηρεάζουν τον ύπνο ή την καθημερινότητα, αξίζει να το πείτε στον γιατρό σας, γιατί υπάρχουν φάρμακα που συχνά βοηθούν, όπως ορισμένα αντικαταθλιπτικά. Πρακτικά, βοηθά να ντύνεστε σε στρώσεις ρούχων που αφαιρούνται εύκολα και να κρατάτε ημερολόγιο για το πότε εμφανίζονται, ώστε να φανεί αν κάτι τις πυροδοτεί.

Οστά: ο αθόρυβος κίνδυνος

Η μακροχρόνια ορμονοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει οστεοπόρωση, δηλαδή αραίωση των οστών, που αυξάνει τον κίνδυνο κατάγματος. Η απώλεια οστικής μάζας δεν πονά και δεν φαίνεται, γι’ αυτό σε όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο γίνεται μέτρηση οστικής πυκνότητας (DEXA). Μάλιστα, η απώλεια μπορεί να συνεχιστεί και μετά τη διακοπή της θεραπείας.

• Ασβέστιο: γαλακτοκομικά, πράσινα φυλλώδη λαχανικά και ψάρια κονσέρβας με τα κόκαλα είναι καλές πηγές. Η επάρκεια της διατροφής σας μπορεί να ελεγχθεί από διαιτολόγο.
• Βιταμίνη D: ο οργανισμός τη χρειάζεται για να απορροφήσει το ασβέστιο, και σύντομοι καθημερινοί περίπατοι στο φως της ημέρας βοηθούν στην παραγωγή της.
• Άσκηση με φόρτιση: δραστηριότητες όπου τα πόδια σηκώνουν το βάρος του σώματος, όπως το γρήγορο περπάτημα ή το Tai Chi, βοηθούν να μένουν δυνατά τα οστά. Το κολύμπι μόνο του δεν αρκεί για αυτόν τον σκοπό.
• Λιγότερο αλκοόλ, καθόλου κάπνισμα: και τα δύο επιβαρύνουν τα οστά, ενώ η καφεΐνη αυξάνει την απώλεια ασβεστίου στα ούρα.

Όταν διαπιστώνεται σημαντική απώλεια οστικής μάζας, ο ογκολόγος μπορεί να προτείνει φάρμακα που την επιβραδύνουν. Η επιλογή τους είναι εξατομικευμένη, γιατί έχουν και αυτά τις δικές τους σπάνιες αλλά σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως η οστεονέκρωση της γνάθου.

Καρδιά, σάκχαρο και μεταβολισμός

Η ορμονοθεραπεία μπορεί να αυξήσει τη χοληστερόλη και να προκαλέσει αντίσταση στην ινσουλίνη. Ορισμένες μελέτες έχουν συνδέσει τη θεραπεία με υψηλότερο κίνδυνο υπέρτασης, διαβήτη, εγκεφαλικού και καρδιακού επεισοδίου, αν και τα ευρήματα δεν συμφωνούν όλα μεταξύ τους. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση, το σάκχαρο και τα λιπίδια αξίζει να παρακολουθούνται σε συνεργασία με τον θεράποντα και τον προσωπικό σας γιατρό, ιδίως αν υπάρχει ήδη καρδιολογικό ιστορικό.

Η ορμονοθεραπεία για καρκίνο προστάτη σχεδιάζεται από τον παθολόγο ογκολόγο με βάση το στάδιο της νόσου και το γενικό προφίλ υγείας του ασθενούς. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζει από την αρχή κάθε χρόνιο πρόβλημα και κάθε φάρμακο που ήδη λαμβάνετε.

Άσκηση: το πιο χρήσιμο εργαλείο

Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι το μέτρο που αγγίζει τις περισσότερες παρενέργειες ταυτόχρονα. Μπορεί να μειώσει την κόπωση, την αύξηση βάρους και την απώλεια μυών και οστών, ενώ βοηθά και στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Πολλοί άνδρες αναφέρουν ότι η κίνηση τους δίνει περισσότερη ενέργεια, παρότι στην αρχή η κούραση κάνει δύσκολο το ξεκίνημα.

• Ξεκινήστε με ήπιο, σταθερό περπάτημα και αυξήστε σταδιακά τη διάρκεια.
• Προσθέστε ασκήσεις ενδυνάμωσης για να προστατεύσετε τη μυϊκή μάζα.
• Αν έχετε ήδη κάταγμα σπονδύλου από οστεοπόρωση, αποφύγετε το τρέξιμο και τα άλματα και ζητήστε καθοδήγηση για ασφαλές πρόγραμμα.

Μαζί με την κίνηση, μια ισορροπημένη διατροφή με λιγότερα λιπαρά και επεξεργασμένα τρόφιμα βοηθά να ελέγχεται το βάρος.

Διάθεση, μνήμη και σχέσεις

Η μείωση της τεστοστερόνης μπορεί να φέρει αλλαγές στη διάθεση, άγχος, δυσκολία συγκέντρωσης ή προβλήματα μνήμης, και μερικές φορές κατάθλιψη. Η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται με φάρμακα, συμβουλευτική ή συνδυασμό τους, ενώ η χαλάρωση, ο διαλογισμός και η γιόγκα βοηθούν αρκετούς ανθρώπους. Οι αλλαγές στη σεξουαλική επιθυμία και στη στύση επηρεάζουν συχνά και τη σχέση με τον σύντροφο, οπότε η ανοιχτή συζήτηση, και με την ιατρική ομάδα, κάνει διαφορά.

Τι να συζητήσετε με τον γιατρό σας

Κανένα σύμπτωμα δεν είναι «αναμενόμενο» σε βαθμό που να πρέπει να το ανεχτείτε σιωπηλά. Δεν χρειάζεται να περιμένετε την επόμενη προγραμματισμένη επίσκεψη για να αναφέρετε κάτι που σας απασχολεί. Ρωτήστε αν χρειάζεστε μέτρηση οστικής πυκνότητας, πόσο συχνά θα ελέγχονται η πίεση, το σάκχαρο και τα λιπίδια, και αν υπάρχει πρόγραμμα άσκησης ή διαιτολόγος που μπορεί να σας καθοδηγήσει.

Με σωστή παρακολούθηση και μικρές, σταθερές συνήθειες, πολλές από τις παρενέργειες της ορμονοθεραπείας γίνονται διαχειρίσιμες, ώστε η θεραπεία να κάνει τη δουλειά της χωρίς να σταματά η ζωή.

Πηγές

• American Cancer Society, Hormone Therapy for Prostate Cancer. https://www.cancer.org/cancer/types/prostate-cancer/treating/hormone-therapy.html
• National Cancer Institute, Hormone Therapy for Prostate Cancer. https://www.cancer.gov/types/prostate/prostate-hormone-therapy-fact-sheet
• Cancer Research UK, Bone problems and osteoporosis in prostate cancer. https://cancerresearchuk.org/about-cancer/coping/physically/sex-hormone-symptoms/men-coping-with-hormone-symptoms/bone-loss
• Irish Cancer Society, Side-effects of hormone therapy for metastatic prostate cancer. https://www.cancer.ie/cancer-information-and-support/cancer-types/prostate-cancer/metastatic-prostate-cancer/side-effects-of-hormone-therapy-for-metastatic-prostate-cancer
• NHS, Prostate cancer: Treatment. https://www.nhs.uk/conditions/prostate-cancer/treatment/

Σχετικοί οδηγοί

Όταν λείπει ένα δόντι για χρόνια: τι αλλάζει στο οστόΠολλοί άνθρωποι, μετά από μια εξαγωγή, αφήνουν το κενό όπως είναι. Ειδικά όταν το δόντι βρισκόταν...Βαλβίδα υδροκεφάλου: πώς λειτουργεί και πότε θέλει έλεγχοΗ βαλβίδα υδροκεφάλου είναι ένα μικρό σύστημα που τοποθετείται κάτω από το δέρμα και βοηθά να...Είναι επικίνδυνη η κολπική μαρμαρυγή; Οι κίνδυνοι στην πράξηΗ διάγνωση της κολπικής μαρμαρυγής φέρνει συχνά μια πρώτη, απολύτως φυσιολογική ανησυχία: πόσο επικίνδυνη είναι; Η...